Bedrijfsvoering · 19 augustus 2026

Voor elke 100 die met pensioen gaan, komen er 81 bij

De VDAB zei het dit voorjaar in één zin: voor elke honderd mensen die met pensioen gaan, stromen er maar eenentachtig jongeren in op de arbeidsmarkt.

Dat cijfer verandert niet met de conjunctuur. Het is demografie. Het staat vast voor de komende twintig jaar.

Ondertussen lijkt het oppervlakkig gezien net beter te gaan. Er zijn meer werkzoekenden dan een jaar eerder, er worden minder vacatures gemeld, de markt is officieel iets minder krap. Als je een vacature open hebt staan, merk je daar weinig van. De lijst met knelpuntberoepen telt er dit jaar nog altijd 227.

En dan is er nog iets vervelends aan die lijst: boekhouder staat erop. In de top tien zelfs. Precies de functie waar sinds januari extra werk is bijgekomen door de verplichte e-facturatie.

Wat de meeste bedrijven doen

Je zet de vacature opnieuw online. Je verhoogt het loon een beetje. Je belt een tweede kantoor. Je vraagt aan je team of ze niemand kennen.

En intussen wordt het werk verdeeld over mensen die het er eigenlijk niet bij kunnen nemen. Dat gaat een tijd goed. Daarna gaat het minder goed, en meestal merk je dat aan iets anders: een klant die niet teruggebeld wordt, een offerte die drie dagen blijft liggen, iemand die vertrekt omdat het te veel werd.

De vacature die je niet ingevuld krijgt, is je sterkste businesscase

Dit is het punt dat vaak gemist wordt.

Bij de meeste automatiseringsprojecten moet je een besparing hard maken die nog niet bestaat. Je berekent uren, je zet er een uurtarief op, en iedereen weet dat de helft van die berekening optimisme is.

Bij een openstaande vacature hoef je niets hard te maken. De kost bestaat al. Het werk ligt er al. Er is alleen niemand om het te doen.

En er is nog een verschil dat zwaarder weegt dan het financiële: dit is geen gesprek over mensen. Je neemt niemand iets af. Je vraagt niemand om zijn job anders in te vullen omdat er een systeem komt. Je vult een gat op dat er toch al was. Dat maakt het intern een van de weinige automatiseringsprojecten waar niemand tegen is.

Maar niet zoals je denkt

Hier gaat het meestal mis. Bedrijven proberen de persoon te vervangen die ze niet kunnen vinden. Ze zoeken software die de hele functie overneemt. Dat werkt niet, en het levert een teleurstelling op die de volgende drie jaar elk automatiseringsvoorstel de kop indrukt.

Wat wel werkt: maak de functie invulbaar.

Neem die boekhoudfunctie. Een deel ervan is oordeel: weten hoe iets geboekt hoort te worden, zien dat een cijfer niet klopt, een discussie voeren met een leverancier. Een ander deel is overtikken, doorklikken, gegevens van het ene systeem naar het andere brengen. Dat tweede deel is sinds januari technisch grotendeels overbodig geworden, omdat facturen als gestructureerde data binnenkomen.

Haal dat deel eruit en je zoekt plots een ander profiel. Niet iemand met tien jaar ervaring die ook nog snel typt, maar iemand met inzicht die je zelf kan opleiden. Dat is een veel bredere vijver.

Hetzelfde geldt buiten de boekhouding. De magazijnfunctie waar je niemand voor vindt, is vaak een combinatie van drie dingen waarvan er één de reden is dat niemand solliciteert. De klantendienstfunctie waar je al maanden mee worstelt, bestaat voor de helft uit dezelfde acht vragen beantwoorden.

Hoe je begint

Niet met software. Met een blad papier.

Schrijf op wat er in die functie effectief gebeurt, week per week. Zet achter elke taak of er oordeel voor nodig is of niet. Tel dan het tweede lijstje op.

Als dat tweede lijstje meer dan een derde van de week is, heb je geen personeelsprobleem. Je hebt een functieontwerpprobleem.

Twee dingen om in het achterhoofd te houden.

Iemand moet het nog kunnen. Als je een taak automatiseert en niemand in huis begrijpt nog wat er gebeurt, heb je je afhankelijkheid alleen verplaatst. Er moet iemand blijven die kan uitleggen wat het systeem doet en die het werk kan overnemen als het stilvalt.

Documenteren gebeurt nu of nooit. Automatiseren dwingt je om op te schrijven hoe een proces echt loopt. Dat is lastig werk. Het is ook precies het werk dat je bespaart op de dag dat degene die het proces in zijn hoofd heeft, met pensioen gaat.

Die honderd-tegen-eenentachtig is geen tijdelijk probleem dat overwaait. Het is de vorm van de arbeidsmarkt voor de rest van je carrière. Bedrijven die hun functies daarop herontwerpen, hebben over vijf jaar geen wervingsprobleem meer. De andere hebben er twee.

Verder lezen

Over de kennis die vertrekt met de persoon: wat je verliest als iemand met pensioen gaat. Over waarom er iemand in huis moet blijven die begrijpt wat er draait: AI-geletterdheid is nu ook jouw taak. En als je concreet wil beginnen: welk proces automatiseer je eerst?